Stichting IJselboomgaarden

Welkom op de website van Stichting IJsselboomgaarden!

De stichting heeft als doel hoogstamfruitboomgaarden in de IJsselstreek te behouden en ontwikkelen. Dit doen we door eigenaren en beheerders met raad en daad te ondersteunen. Ook ondersteunen we de verwerking en afzet van het fruit. We vormen graag de verbindende schakel tussen alle boomgaardeigenaren in de IJsselstreek. Als u zelf ideeën heeft, neem dan contact met ons op. Wij willen graag met u hierover in gesprek.

Oogst van Hoogstamboomgaard bijeenkomst 7 februari 2019

op 7 februari heeft de stichting IJsselboomgaarden met ruim 30 betrokkenen gesproken over de vier invalshoeken van de hoogstamboomgaard namelijk het beheer, het behoud, de beleving en de benutting. Langs deze invalshoeken is samen bekeken wat voor activiteiten er in elk van deze invalshoeken kunnen worden opgepakt. Belangrijk voor de stichting is dat er voldoende belangstelling is onder de boomgaard eigenaren om deze activiteiten ook samen te gaan organiseren en er aan deel te nemen.Bijgaand het overzicht van de activiteiten die in de bijeenkomst naar voren zijn gekomen. Het betreft een breed scal aan mogelijke activiteiten rond het beheer van bomen en boomgaard, bevorderen van biodiversiteit, recreatie en beleving en het oogsten, verwerken en afzetten van hoogstamfruit.    

Als u belangstelling heeft voor een van de genoemde activiteiten of ons wilt attenderen op een interessant aanknopingspunt voor een genoemde activiteit, laat het ons dan weten via een reactie

Biodiversiteit in de hoogstamboomgaard

In 2006 verscheen ons eerste rapport over het bevorderen van dieren- en plantensoorten in de hoogstamboomgaard. Vorig jaar is de stichting samen met Landschap Overijssel begonnen aan een project om aan dit onderwerp meer aandacht te geven richting boomgaardeigenaren. Een belangrijke stap om de inrichting en het beheer gericht op het bevorderen van soorten vorm te geven, is weten welke soorten er nu in je boomgaard voor komen. Recent hebben 6 master studenten van Wageningen Universiteit en Research een advies opgesteld hoe je dit zou kunnen doen voor planten, zoogdieren, vogels en insecten. Ze hebben dit in een adviesrapport opgeschreven en ze hebben ook een toolkit opgesteld met algemene maatregelen die kunnen helpen om meer soorten in de boomgaard te krijgen. Mede betrokkenen bij deze opdracht aan de studenten waren drie agrarische collectieven: Limburg, Rivierenland en Utrecht-oost. Deze collectieven subsidiëren o.a. het beheer van hoogstamboomgaarden en willen dit beheer verder optimaliseren voor soortenbeheer.

Het advies en de toolkit gaan door ons en Landschap Overijssel gebruikt worden om met een aantal boomgaardeigenaren een werkwijze te ontwikkelen om bij het beheer van de boomgaard ook het soortenbeheer te verbeteren.   

Op verzoek van Landschapsbeheer Gelderland heeft Rob le Rutte begin juli 2017, voor de coördinatoren van hoogstambrigades in Gelderland, een presentatie gegeven over de mogelijkheden voor soortenbeheer in boomgaarden. Uit de reacties kwam naar voren dat dit onderdeel van het beheer van een boomgaard in de praktijk eigenlijk nog geen aandacht krijgt. Landschapsbeheer Gelderland zet zelf ook veel inspanning op dit onderwerp in haar activiteiten.    

Severdink boomgaard aan Nico Bolkensteinlaan in Deventer

In de bocht van de Nico Bolkensteinlaan in Deventer, bij de achteruitgang van het ziekenhuis, wat verscholen achter een houtwal, ligt een boomgaard die oorspronkelijk hoorde bij de voormalige boerderij die er achter ligt. Deze boomgaard, met bomen van 80 tot 100 jaar oud, is van de gemeente Deventer en wordt beheerd door de vrijwilligersgroepen Groene Knoop en Hoogstambrigade Deventer. Momenteel staan er in deze boomgaard 70 jonge en oude hoogstamfruitbomen.    

In maart 2017 heeft Landschap Overijssel, in overleg met de gemeente en de pachter, op een halve hectare een nieuwe boomgaard, deels omringd door een meidoornheg, aangelegd die aansluit op de bestaande oude boomgaard. Onder de bomen wordt in het najaar een kruidenrijk mengsel aangelegd. De boomgaard is vernoemd naar de oude boerderijnaam op dit plek, namelijk Severdink.

Kinderen van basisschool l'Ambiente hebben de 40 hoogstamfruitbomen (appels en peren) aangeplant. De verdere aanleg is verzorgd door Groen Salland. De fruitbomen zijn allen van een ander oud en zeldzaam ras en vormen zo een levende bewaarplaats van groen erfgoed.

Landschap Overijssel is nu de beheerder van de beide boomgaarden en zal ook een beheerplan maken. het beheerplan zal door de vrijwilligers worden uitgevoerd, waaronder de Groene Knoop en de Hoogstambrigade Deventer.  

Project Rassenkeuzewijzer

Ieder die met een boomgaard begint, staat voor de keuze welke rassen aan te planten. Je kunt daarvoor naar een kwekerij of tuincentrum gaan en zo wat bomen aanschaffen, vaak met enkel een rasnaam op een kaartje aan de boom. Bij enkele boomkwekerijen kun je van de boomkweker meer informatie over de aanwezige rassen in het assortiment krijgen, maar daarbij geldt dat het assortiment c.q. de voorraad bepalend is voor de aankoop. Kan het ook anders? Zou je een keuzewijzer/ applicatie kunnen maken waarbij na het invoeren van diverse gewenste kenmerken er een lijstje met aanbevolen rassen tevoorschijn komt waarmee je naar een boomkweker gaat? Dat ligt toch wat ingewikkelder. De boomkwekers hebben lang niet alle rassen beschikbaar en op voorraad. Toch willen we in een project gaan uitzoeken of zo'n keuzewijzer een handig hulpmiddel kan worden. Wat is er mogelijk en wat zijn de beperkingen? in ieder geval kunnen we proberen om meer informatie over rassen te ontsluiten voor mensen die daar naar op zoek zijn. Mensen die hieraan mee wil werken en denken, kunnen zich melden bij lerutte@ijselboomgaarden.nl.

Project Natuur in de boomgaard

In elke boomgaard komen wel vogels en insecten voor. Maar wat zijn het nu voor vogels en kun je via beheer zorgen dat er meer insecten komen? Dit zijn enkele van de vragen die we gaan proberen te antwoorden via een project Natuur in de boomgaard dat we samen met Landschap Overijssel aan het voorbereiden zijn. We willen een inventarisatiemethode ontwikkelen die boomgaardeigenaren in staat stelt om zelf vast te stellen welke soorten in de boomgaard voor komen. Met de kennis over de voorkomende soorten weten we ook welke maatregelen kunnen helpen om het voorkomen van soorten te vergroten. En hoe je deze maatregelen uitvoert, is weer onderdeel van een e-learningmodule die wordt ontwikkeld. Als je belangstelling hebt om als boomgaardeigenaar aan dit project mee te doen, stuur dan een berichtje aan lerutte@ijsselboomgaarden.nl .

Project Fruitbomen in de publieke ruimte

In vele dorpen in de IJsselstreek vind je dorps- en buurtboomgaarden. Deels in eigendom en beheer van de gemeente, maar ook in zelfbeheer bij een groepje vrijwilligers zoals recent in Lettele en Heino.  Maar welke afspraken zijn er nu gemaakt rond eigendom, beheer en gebruik van de boomgaard en het fruit? Hoe zorg je voor continuïteit in het beheer en hoe kun je als gemeente de omwonenden meer betrekken bij het beheer en gebruik van de fruitbomen? Dit soort vragen over duurzaam landschapsbeheer, zijn vragen die in heel Nederland spelen. Samen met Hogeschool van Hal Larenstein en een gemeente ontwikkelen we een project waarin we proberen aan antwoorden op deze vragen te komen. Op de achtergrond speelt ook de vraag of het fruit uit dit soort boomgaarden gedeeltelijk ook kan voorzien in de fruitvoorziening in een buurt of wijk. Als een gemeente of buurtboomgaard groepje met dezelfde vragen zit, of juist wil dienen als voorbeeld hoe zij het hebben geregeld,  stuur dan een berichtje aan lerutte@ijsselboomgaarden.nl

Leifruitbomen, kunst en kunde!

De stichtingen IJsselhoeven en IJsselboomgaarden organiseren in 2016 samen een aantal activiteiten op het gebied van leifruitbomen. Leifruitbomen zijn fruitbomen die via snoei en aanbinden in allerlei vormen kunnen worden geleid. Door plaatsing van deze vormbomen langs muren en schuttingen is het mogelijk om de warmte te benutten bij de ontwikkeling en rijping van vruchten. De kunde van dergelijke teeltvormen heeft op een aantal landgoederen en buitenplaatsen geleid tot ware cultuurhistorische levende monumenten.  Ook in moestuinen op sommige ijsselhoeven komen dergelijke fruitmuren voor.

Op dinsdagavond 23 februari was de eerste bijeenkomst op de ‘De Kleine Wildenberg' te Diepenveen. Ferd van
Rijckevorsel, deskundig op het gebied van fruitbomen en leifruitbomen op landgoederen en buitenplaatsen vertelde aan een geïnteresseerde groep  over de geschiedenis van het telen van leifruitbomen. Aan de hand van verschillende voorbeelden toonde hij hoe leifruit door de jaren heen in mooie vormen kon worden gesnoeid. Vaak leverde dat goed fruit op, maar als men niet goed snoeit of niet de juiste boomsoort of fruitras gebruikt, dan is dat niet succesvol.

Op zaterdag 12 maart was de workshop over het telen van leifruitbomen. Deze workshop, gegeven door Evert Kluin uit Terwolde, begon in het Dorpshuis in Terwolde. Daar vertelde Evert Kluin aan de hand van diabeelden over de praktijk van het leifruit. Hij liet ons zien dat er heel wat kan op het gebied van het leiden van vruchtbomen, maar dat je voor mooie symmetrische groei een specifieke snoei moet hanteren om ook nog voldoende opbrengst te krijgen. De belangrijkste periode is het voorjaar (zeg maar tussen Pasen en Pinksteren) waarin de groei sterk is en je druk bent om deze groei te begeleiden. Als je weet hoe een boom zich gedraagt (reactie geeft) bij snoei en bij het buigen van takken dan kun je daar rekening mee houden en je voordeel er mee doen.

In de middag heeft Evert ons bij de tuinmuur van Huize Zorgvliet aan de Bandijk te Terwolde laten zien hoe je leifruitbomen aanplant en de eerste aanzet tot geleide vorm maakt. Er werd heel wat gevraagd over de juiste snoeiplek en ieder boompje werd goed bekeken voordat bepaald werd welke kant van de boom naar de muur kwam te staan of naar de tuinzijde. Het was een leerzame praktijkdag.

We zijn nog aan het verkennen of we in juni een excursie kunnen organiseren naar een of meerdere locaties om de leifruitbomen daar te bekijken op vorm en beheer en mogelijk komt er ook nog een tweede workshop om te leren hoe je bestaande leifruitbomen, die achterstallig onderhoud hebben, weer in vorm kunt brengen. Over beide laatste activiteiten volgt dus nog later informatie.

Wie meer wil lezen over leifruitbomen, zie daarvoor:

http://www.tuinenstichting.nl/wordpress/wp-content/uploads/TJ-2011-01-artikel-1.pdf

http://www.wybekuitert.nl/gfx08/pdf_Hovenierskunst01.pdf

http://www.vriendenvanhetoudefruit.nl/wp-content/uploads/2015/01/pomologische-reisgids.pdf

Afsluiting ciderproject

Samen met de wetenschapswinkel van Wageningen Universiteit hebben we gezocht naar mogelijkheden om van het fruit van Nederlandse hoogstamfruitrassen cider te maken. Daartoe hebben we in de afgelopen jaren diverse activiteiten georganiseerd. Op 27 maart j.l. hebben we in Lelystad de afsluitende bijeenkomst met als titel  'Cider voor Ieder’ gehouden.

informatie over cider maken en de mogelijkheid tot het stellen van vragen over cider maken, is te vinden op www.cidervoorieder.nl .

(Informatie over het project: www.wageningenur.nl/nl/Onderwijs-Opleidingen/wetenschapswinkel/Projecten/Show/Cidergeschiktheid-van-oude-Nederlandse-appelrassen.htm)

Klik hier voor oudere berichten